Beste gezelschapsspellen voor de BSO die samenwerking bevorderen
Stel je voor: je staat midden in de BSO, de kinderen zijn net binnen van school. Energie borrelt door de groep.
Je wilt iets leuks doen, iets dat ze samenbrengt, maar zonder dat het ontaardt in een wedstrijdje wie het eerst wint. Je zoekt een spel dat ze helpt te praten, te plannen en lol te hebben met elkaar. Geen gemakkelijke opgave, maar het kan wel.
Coöperatieve spellen, spellen waar je samen wint of verliest, zijn hier perfect voor.
Ze leren kinderen dat hun eigen succes afhangt van het groepssucces. In dit artikel help ik je de beste spellen te vinden voor jouw groep, zowel voor binnen als buiten.
Coöperatieve bordspellen voor de BSO
De kracht van een goed bordspel op de BSO is dat het de chaos een beetje structuur geeft.
Kinderen leren om beurten te nemen, plannen te maken en te overleggen. Je hoeft ze niet te vertellen dat ze moeten samenwerken; het spel dwingt het gewoon af.
In Nederland zijn er fantastische merken die hierop inspelen, met spellen die niet alleen leuk zijn, maar ook een pedagogisch doel dienen. Een absolute aanrader is Coöperatief Spel: Het Kleurenmonster, verkrijgbaar bij Earth Games voor ongeveer €21,95. Dit spel is gebaseerd op het beroemde boek over emoties. Je helpt het monster om zijn koffer met balletjes op de juiste kleurdoos te sorteren.
Je wint samen als je dat lukt voordat de koffer leeg is.
- Pluspunten: Super pedagogisch. Het leert kinderen emoties te herkennen en benoemen. De regels zijn simpel, ideaal voor kinderen vanaf 4 jaar. Je speelt het in 10 minuten, perfect voor een korte activiteit.
- Minpunten: Het is een vrij eenvoudig spel. Voor oudere kinderen (8+) kan het snel te makkelijk worden.
Voor de wat oudere groep (6-9 jaar) is Spel: Forbidden Island een geweldig avontuur. Dit spel kost rond de €25,- en is te koop via gespecialiseerde spellenwinkels. Je bent een team van avonturiers dat een zinkend eiland probeert te ontvluchten met schatten.
Elke beurt kies je wat je doet: rennen, graven, of een andere speler helpen. Tegelijkertijd zakt het eiland langzaam weg.
- Pluspunten: Spanning tot de laatste seconde. De kinderen moeten echt overleggen: "Jij redt de schat, ik maak de brug!". Het bouwt aan groepsgevoel.
- Minpunten: Duurt langer (30-45 min), dus niet voor iedere BSO-middag. De doos kan na intensief gebruik van de BSO wel wat steviger mogen.
Een andere sterke optie van Earth Games is Spel: Max the Cat (rond de €22,-).
Hier probeer je een kat te helpen muizen te vangen voordat de boer ze allemaal heeft weggejaagd. Het is een klassieker in de coöperatieve spellenwereld en leert kinderen tactisch denken zonder dat ze het tegen elkaar opnemen.
- Pluspunten: Makkelijk te begrijpen, leuk thema. Kinderen voelen zich direct betrokken bij het lot van de kat en de muizen.
- Minpunten: Het kan soms een beetje tegenvallen als je pech hebt met de dobbelsteen, wat voor sommige kinderen frustrerend kan zijn.
Buitenspellen die samenwerking bevorderen
Na het zitten is bewegen essentiel. Buitenspellen zijn perfect om de groepsdynamiek te versterken.
Het draait hier niet om de snelste of de sterkste, maar om wie het beste als team kan optreden. Denk aan spellen waarbij je een gezamenlijk doel moet bereiken, zoals een estafette waarbij je een bal in een lepel moet houden, of een speurtocht waarbij je aanwijzingen moet verzamelen. Veel BSO's gebruiken spellen die je makkelijk zelf kunt bedenken, maar soms is een beetje inspiratie fijn.
Denk aan spellen die draaien om communicatie. Zoek bijvoorbeeld samen naar verborgen voorwerpen, waarbij de ene helft van de groep blind is en de andere helft moet aanwijzen (uiteraard onder toezicht!).
Dit soort spellen zorgt voor lachen en vertrouwen. Een klassieker die nooit verveelt en perfect is voor samenwerking, is het Spiegelspel.
Bewegingsspellen voor groepen
De kinderen staan in tweetallen tegenover elkaar. De een is de 'leider', de ander de 'spiegel'. De leider beweegt langzaam en de spiegel probeert exact hetzelfde te doen. Dit vraagt om focus en aandacht voor elkaar.
Wissel na een paar minuten van rol. Het is gratis en werkt altijd.
Een andere geweldige optie is De Blinddoek-Parcours. Je zet een parcours uit met pionnen of kegels. Een kind wordt blinddoekt en een ander kind moet het met stemcommando's ('links, rechtdoor, stop') door het parcours loodsen.
Dit bouwt enorm aan vertrouwen. Let wel op de veiligheid: zorg dat het parcours vrij is van struikelgevaar en houd toezicht.
Samenwerkingsspellen voor jonge kinderen
Jonge kinderen op de BSO (3-5 jaar) hebben nog niet veel met regels. Ze willen vooral doen. Voor hen zijn spellen waarbij ze spelenderwijs ondernemerschap ontdekken het leukst.
Denk aan Grotere Voetstappen van het merk Identity Games (rond de €24,95).
- Pluspunten: Heel actief en non-verbaal. Perfect voor kinderen die nog moeite hebben met stilzitten. Duurt maar 10 minuten.
- Minpunten: Vereist een redelijk grote ruimte. Buiten is het ideaal, binnen soms krap.
Dit is een loopspel waarbij je probeert de finish te halen zonder te praten. Je moet elkaars bewegingen aanvoelen en samen beslissen wanneer je een 'grote stap' of een 'sprong' maakt. Voor de allerkleinsten is Coöperatief Spel: Het Doolhof Roodkapje (ca. €22,-) een hit.
Je probeert Roodkapje bij grootmoeder te krijgen voordat de wolf er is. De kinderen helpen elkaar om de juiste paden te vinden. Het is een vorm van 'race tegen de bok', maar dan samen.
- Pluspunten: Helder verhaal, makkelijke keuzes. Kinderen voelen zich snel competenter.
- Minpunten: Net als bij Max the Cat kan pech met de wolf het spel soms oneerlijk voelen, hoewel je het samen verliest.
Hoe kies je het juiste spel voor je BSO?
De keuze hangt af van een paar simpele dingen. Ten eerste: de leeftijd.
Een spel voor 6-jarigen werkt niet voor 3-jarigen. Kijk naar de aanbevolen leeftijd op de doos, maar vertrouw vooral je eigen kennis van je groep.
Ten tweede: de duur. Een BSO-middag is kort. Kies voor spellen die je in 15-20 minuten kunt spelen.
Zo houd je ritme in de groep. Let ook op het materiaal. In de kinderopvang gaat alles wel eens kapot. Kies voor spellen met stevige kartonnen dozen en dikke speelkaarten.
Spellen met veel kleine plastic onderdelen verdwijnen vaak snel in de zakjes van de kinderen of gaan stuk.
Een spel dat je vaak kunt spelen zonder dat het saai wordt, is goud waard. Een valkuil is te veel nadruk op competitie.
Sommige spellen zien er leuk uit, maar draaien om wie het eerst bij de finish is. Op de BSO wil je juist verbinding stimuleren. Kies dus expliciet voor spellen die 'coöperatief' of 'samenwerking' op de doos hebben staan. Zo voorkom je teleurgestelde gezichtjes en ruzie, en draag je bij aan een omgeving waar je ook een gezonde leefstijl op de BSO stimuleert.
Vergelijking: De beste opties op een rij
Laten we de bovengenoemde spellen even naast elkaar leggen. We kijken naar prijs, speelduur en wat het kind eruit haalt.
Het Kleurenmonster (€21,95) is de budgetvriendelijke en snelle keus. Ideaal voor emotionele ontwikkeling en jonge kinderen. Forbidden Island (€25,-) is de avontuurlijke keus voor oudere kinderen die langer geboeid willen blijven.
Het vraagt meer planning. Max the Cat (€22,-) zit er precies tussenin: een fijn strategiespel voor de middengroep. Qua duurzaamheid wint Forbidden Island het van Het Kleurenmonster, maar de doos van Max the Cat is vaak net wat robuuster. Voor buiten is Grotere Voetstappen (€24,95) de duidelijke winnaar omdat het zo actief is. Als je budget beperkt is, begin dan met Het Kleurenmonster. Het biedt de meeste waarde voor je geld in termen van pedagogische inhoud.
Aanbevelingen per budget en situatie
Heb je weinig te besteden? Investeer in Het Kleurenmonster.
Het is goedkoop, gaat lang mee en je kunt het ook gebruiken om gewoon over emoties te praten, zonder de spelregels te volgen. Heb je een groep met veel energie en een grote buitenruimte? Ga voor Grotere Voetstappen of bedenk je eigen bewegingsspel met een blinddoek. De investering in een blinddoek (€2,-) en een setje pionnen (€5,-) is minimaal, het plezier is enorm.
Als je op zoek bent naar een 'uitdaging' voor een groep 8-jarigen die van gamen houdt, is Forbidden Island perfect. Het voelt als een echt avontuur en levert gespreksstof op voor de rest van de middag.
Voor de jongste groep (3-4 jaar) is Spel: Het Doolhof Roodkapje de beste gok.
De vertrouwde verhaallijn helpt hen het spel te begrijpen en de spanning is net genoeg zonder eng te zijn.
Waar koop je deze spellen in Nederland?
Voor specifieke coöperatieve spellen hoef je niet naar de grote speelgoedketens. Die hebben vaak alleen de populairste competitieve spellen.
Je slaagt het beste bij gespecialiseerde webwinkels die zich richten op pedagogisch speelgoed en spellen. Earth Games is een geweldige partij. Zij hebben een uitgebreide collectie coöperatieve spellen, waaronder Het Kleurenmonster en Max the Cat.
Ze snappen wat er in de BSO en het onderwijs speelt, bijvoorbeeld bij de organisatie van een sportdag. OpzijnPlek is een andere aanrader.
Deze webshop categoriseert spellen duidelijk onder "Coöperatieve spellen" en "Teamspellen". Hier vind je vaak net dat ene unieke spel dat je elders niet snel vindt. Ze leveren vaak snel en zijn scherp geprijsd. Voor de actievere spellen zoals Grotere Voetstappen kun je ook kijken bij spellenwinkels die bordspellen en buitenspeelgoed combineren.
Vaak vind je die online of in de grotere steden. Een snelle search op 'coöperatief spel kopen' met de naam van het spel erbij leidt je meestal direct naar de juiste webshop.
Kortom, stop met zoeken naar spellen die alleen maar winnaars kennen. Ga voor spellen die je groep sterker maakt. Het maakt je werk als pedagogisch medewerker niet alleen leuker, de kinderen gaan ook nog eens naar huis met een veel beter gevoel over elkaar.