De BSO-raad: Kinderen laten meebeslissen over de opvang
Je kent het wel: je vraagt kinderen wat ze leuk vinden, en vervolgens hoor je niets terug.
Of erger, je plant een activiteit en de kinderen kijken je met een frons aan. Op veel BSO’s gebeurt het nog te weinig: kinderen écht laten meebeslissen. Maar dat kan anders.
Kinderparticipatie is niet zomaar een activiteit op de planning; het is een manier van denken en doen. En het maakt je BSO niet alleen leuker, maar ook pedagogisch sterker. In dit artikel lees je hoe je dat aanpakt, met concrete voorbeelden uit de praktijk.
Kinderparticipatie maakt de BSO nog leuker!
Stel je voor: kinderen die zelf bedenken wat ze gaan doen na school.
Niet omdat het moet, maar omdat hun ideeën écht tellen. Dat is het hart van kinderparticipatie. Het betekent dat kinderen niet alleen luisteren, maar ook praten en beslissen. Op BSO Het Groeiparadijs (Impuls) introduceerden ze in 2024 een Kinderraad.
Belangrijke opdracht
Een groep van 4 tot 7 kinderen die actief meedenkt over de opvang. En het werkt: er meldden zich maar liefst 13 kandidaten voor de raad.
Dat laat zien hoe enthousiast kinderen zijn om hun stem te laten horen.
De Kinderraad kreeg meteen een serieuze taak: organiseer een volledige BSO-dag in de meivakantie. Geen kleinschalige activiteit, maar een echte verantwoordelijkheid. Zo leren kinderen niet alleen wat participatie betekent, maar ook wat het vraagt: plannen, overleggen en uitvoeren.
Kinderparticipatie is een mentaliteit, geen activiteit. Het begint bij het geloof dat kinderen iets te zeggen hebben.
Het is een perfecte manier om ze te laten ervaren dat hun ideeën echt impact hebben. Waarom is dit zo belangrijk?
Omdat kinderen zich meer betrokken voelen als ze inspraak hebben. Ze voelen zich gehoord en gewaardeerd. Dat versterkt hun zelfvertrouwen en sociale vaardigheden.
Bovendien levert het waardevolle input op voor je pedagogisch beleid. Je weet immers wat kinderen écht leuk vinden, in plaats van wat je denkt dat ze leuk vinden.
Kinderen beslissen mee
Hoe zorg je dat kinderen daadwerkelijk meebeslissen? Het begint bij het creëren van een cultuur waarin hun stem telt.
Informeren van de ouders
Bij IJsselkids introduceerden ze in 2024 een Centrale Kinderraad. De verkiezingen vonden plaats op 9 juni, en op 17 juni werden de 9 raadsleden geïnstalleerd.
Zo’n structuur geeft kinderen een formeel platform om hun ideeën in te brengen. Laat ouders weten dat je kinderen actief betrekt bij beslissingen. Dat kan via een nieuwsbrief, een ouderavond of een app-bericht. Uitleggen waarom je het doet, helpt om draagvlak te creëren.
Verkiezingen
Ouders zien dat hun kinderen serieus worden genomen en dat de BSO investeert in hun ontwikkeling, bijvoorbeeld door kinderen als verslaggevers van hun eigen opvang in te zetten.
Organiseer verkiezingen om een kinderraad samen te stellen. Geef kinderen de kans om zich kandidaat te stellen, een korte speech te houden en te stemmen. Dit maakt het proces democratisch en spannend.
Pedagogisch beleid
Het leert kinderen ook wat verkiezingen inhouden: campagne voeren, debatteren en een keuze maken. Integreer kinderparticipatie in je pedagogisch beleid.
Leg vast hoe je kinderen betrekt bij beslissingen, welke niveaus van medezeggenschap je hanteert (informatie, advies, overleg, beslissen) en hoe je dit per vestiging uitrolt.
Hoe verder?
Zo wordt het geen toevallig project, maar een vast onderdeel van je werkwijze. Begin klein. Start met een ideeënbus of een stemming over een specifieke activiteit.
Vraag kinderen wat ze van de inrichting vinden of welke regels ze willen aanpassen. Bouw het langzaam op: van informeren naar adviseren, en uiteindelijk naar meebeslissen. Zorg dat medewerkers participatie ondersteunen en trainen ze in het betrekken van kinderen.
Dit BSO laat kinderen meebeslissen
Bij Rivakids deden ze het anders. Na een practicum van het Expertisecentrum Kinderopvang besloten ze kinderparticipatie serieus op te pakken.
Het practicum zette ze aan het denken: hoe vaak laten we kinderen écht meebeslissen? Het antwoord was pijnlijk: te weinig.
Hoe zette dit practicum jullie aan het denken?
Programma’s werden vastgelegd zonder kinderen te vragen wat ze leuk vonden. Dat moest veranderen. Het practicum liet zien dat kinderparticipatie niet alleen gaat over activiteiten, maar over de hele cultuur. Het gaat erom dat je kinderen serieus neemt, hun ideeën oppakt en uitvoert. Bij Rivakids realiseerden ze zich dat ze veel meer konden doen dan ze dachten.
Het was een wake-up call. Jawel, maar het was beperkt.
Mochten kinderen bij Rivakids voorheen niet meebeslissen?
Kinderen mochten soms kiezen uit twee activiteiten, maar ze hadden geen inspraak in de dagindeling of de regels. Na het practicum besloten ze dat te veranderen. Nu hebben kinderen via een ideeënbus en stemmingen invloed op alles: van het eten tot de inrichting van de groepsruimte, en zelfs op de invulling van tradities en feesten.
Bij Rivakids hangt er een ideeënbus waar kinderen hun suggesties in kunnen doen. Elke week worden de ideeën besproken in de groep.
Hoe ziet dat eruit in de praktijk?
Sommige ideeën worden direct uitgevoerd, andere worden meegenomen in de planning. Bijvoorbeeld: een kind suggereerde een ‘pyjamadag’.
Dat werd een hit. Een ander opperde om de tuin anders in te richten, met meer ruimte om te voetballen. Dat is nu geregeld.
Wat is het voordeel van deze werkwijze?
Kinders voelen zich meer betrokken en gemotiveerd. Ze weten dat hun mening telt, dus ze doen actief mee.
Bovendien levert het waardevolle input op voor de planning. Je weet wat kinderen leuk vinden, zonder te gokken.
Hoe ervaren professionals dit?
En het leert kinderen vaardigheden zoals overleggen, onderhandelen en verantwoordelijkheid nemen. Medewerkers merken dat kinderparticipatie tijd vraagt, maar het dubbel en dwars waard is.
Het werkt motiverend en versterkt de band tussen kinderen en begeleiders. Wel is het belangrijk dat medewerkers getraind worden in het begeleiden van participatieprocessen. Bij Rivakids kregen medewerkers na het practicum een training in het faciliteren van kinderparticipatie. Ben je zelf actief in de kinderopvang en wil je aan de slag met kinderparticipatie?
Begin met het opzetten van een kinderraad of een ideeënbus. Betrek ook jongere kinderen door ze uitleg te geven en ze te laten stemmen.
Geef ze echte verantwoordelijkheden, zoals het organiseren van een activiteit. En zorg dat je medewerkers meedoen. Zo stimuleer je ondernemerschap bij kinderen op een BSO waar ze zich écht gehoord voelen.