De Geurpotjes: De reukzin trainen
Stel je voor: je kind komt thuis van de opvang en je vraagt hoe het was. "Leuk!", roept hij. Maar wat betekent dat eigenlijk?
Hoe beleef je de wereld als je woorden tekort schiet? Reuk is een zintuig dat direct raakt, zonder dat je het hoeft te vertalen.
In de pedagogiek van de BSO (buitenschoolse opvang) draait het om de totale ontwikkeling van het kind. Niet alleen cognitief, maar ook sensorisch. De Geurpotjes, oftwel reuktraining, is een prachtig Montessori-materiaal om de reukzin te trainen.
Het is een cadeau voor het leven. Want kunnen ruiken is emoties herkennen, veiligheid voelen en de wereld ontdekken.
Wat is reuktraining?
Reuktraining is simpelweg het systematisch oefenen met ruiken. Je traint je brein om geuren weer te herkennen en te benoemen.
Het werkt als fysiotherapie, maar dan voor je neus. Je neemt elke dag een setje geurtjes en probeert ze te associëren met je eigen herinneringen.
In de basis zijn er drie sets die je afwisselt: Set 1 (Roos, Citroen, Eucalyptus, Kruidnagel), Set 2 (Jasmijn, Mandarijn, Mint, Tijm) en Set 3 (Lavendel, Bergamot, Gember, Rozemarijn). Het doel is helder: je reukzenuwen en de bijbehorende hersengebieden weer activeren. Je hersenen leren opnieuw de weg naar de geurgeheugencellen te vinden.
Dit proces vergt tijd en discipline. Je hersenen zijn plastisch en kunnen zich herstellen, maar daar is een gestructureerde aanpak voor nodig. Het is een training die je zelfstandig doet, maar die perfect past binnen de pedagogische visie van eigenaarschap en persoonlijke ontwikkeling.
Hoe werkt reuktraining?
De werking is eenvoudig, maar vraagt volharding. Je start met een geurpotje.
Je opent het, beweegt het zachtjes onder je neus en ruikt diep in. Het is de bedoeling dat je je concentreert op wat je ruikt. Welke associatie roept het op?
Is het een bloem? Een schoonmaakmiddel? Een specerij? Je hersenen proberen het plaatje te completeren.
Je traint tweemaal daags: een keer in de ochtend en een keer in de avond. Een trainingssessie duurt ongeveer 10 seconden per geur. Je probeert eerst te ruiken zonder te kijken. Daarna mag je de naam lezen en de geur nog een keer diep inademen.
Dit helpt de link te leggen in je brein. De totale duur van de training is cruciaal.
Onderzoek toont aan dat je minimaal 12 weken moet volhouden voor resultaat, maar dat een training van 24 tot 26 weken optimaal is. Het is een marathon, geen sprint. Een hulpmiddel zoals de gratis Smellow-app kan helpen door een timer te gebruiken en je voortgang bij te houden. Zo blijf je gemotiveerd en vergeet je geen sessie.
Reuktraining na corona
Veel kinderen en volwassenen hebben na een coronabesmetting last gehad van reukverlies (anosmie) of een veranderde reuk (parosmie).
Dit kan behoorlijk verwarrend en ontmoedigend zijn. Vooral voor kinderen die de wereld via hun zintuigen ontdekken. Het eten smaakt niet meer, bloemen ruiken niet meer of juist vies. Reuktraining is in deze situatie de meest effectieve niet-medicamenteuze behandeling.
Door de geurpotjes systematisch te gebruiken, geef je je reukzenuwen een 'workout' om te herstellen. De training is bewezen effectief bij post-virale reukstoornissen, maar ook bij hoofdletsel en chronische neusbijholteontstekingen.
Het is belangrijk om te weten dat herstel tijd kost. Soms merk je na een paar weken al kleine verbeteringen, bij andere duurt het maanden. Blijf vooral doorgaan.
De geurpotjes zijn een krachtig instrument in het herstelproces, zowel voor volwassenen als voor kinderen die hiermee worstelen na een ziekteperiode.
Voor wie is reuktraining geschikt?
Hoewel de geurpotjes vaak worden ingezet bij reukverlies, is het ook een geweldige zintuiglijke activiteit voor iedereen, net als het verfijnen van het gehoor met klankpotjes.
In de pedagogiek van de BSO is het een manier om aandacht te trainen en de zintuigen te prikkelen. De training is geschikt voor volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar. De reden voor de minimumleeftijd is dat het kind de instructies moet kunnen begrijpen en de concentratie moet kunnen opbrengen om de training serieus uit te voeren.
Het is dus een mooi instrument voor kinderen die toe zijn aan een volgende stap in hun sensorische ontwikkeling. Je kunt het inzetten als een rustige activiteit aan het begin of einde van de BSO-dag.
Het vraagt om focus en stilte, wat voor sommige kinderen een fijne afwisseling is op de drukte van de dag.
Het is een activiteit die je individueel doet, waardoor het ook kinderen die even tot rust moeten komen enorm kan helpen.
Voordelen van reuktraining
- Herstel van reukverlies: De belangrijkste reden. Helpt bij post-virale problemen en andere oorzaken.
- Veiligheid: Ruiken is cruciaal voor veiligheid. Je ruikt rook, gas of bedorven voedsel. Bij reukverlies is dit een risico.
- Emotionele verbinding: Geuren roepen sterke herinneringen en emoties op. Dit helpt kinderen om hun gevoelens te verwerken en te begrijpen.
- Smaakbeleving: Smaak zit voor 80% in de reuk. Door de training verbeter je indirect ook de smaakbeleving bij het eten.
Welke geuren voor reuktraining?
Je kunt kiezen uit verschillende sets. De klassieke sets bestaan uit vier geuren per potje.
Zoals hierboven genoemd zijn er drie basissets. De keuze voor de geuren is niet willekeurig. Het zijn sterke, herkenbare geuren die de reukzenuwen goed stimuleren.
Roos, citroen, eucalyptus en kruidnagel vormen een goede start. Ze zijn heel verschillend, waardoor je brein duidelijke nieuwe paden moet aanleggen.
Naast de standaard etherische oliën, zijn er ook geurpennen op de markt, zoals het Duft Quartett. Deze pennen hebben een langere houdbaarheid na opening dan de flesjes met etherische olie. Waar een geurolie na opening ongeveer 3 maanden houdbaar is, gaan de pennen langer mee. Dit is handig als je de training wilt onderhouden of als je niet dagelijks traint. De prijzen variëren.
Tips voor effectieve reuktraining
Een set met etherische oliën kost ongeveer €20,00 tot €38,50 excl. BTW. Een set met geurpennen ligt wat hoger, rond de €45,00 tot €85,00 excl. BTW.
De keuze hangt af van je budget en voorkeur voor houdbaarheid. Gemotiveerd blijven is de grootste uitdaging. Daarom is het slim om met de bruine trap dikte en volume te verkennen als ondersteunend materiaal.
- Gebruik de Smellow-app: Deze gratis app helpt je herinneren aan je ochtend- en avondsessie. De timer zorgt ervoor dat je de juiste tijd neemt per geur.
- Vind je ritme: Plan de training op vaste momenten, bijvoorbeeld na het ontbijt en vlak voor het slapen. Zo groeit het vanzelf in je routine.
- Let op de houdbaarheid: Etherische oliën zijn na opening 3 maanden houdbaar. Schrijf de openingsdatum op het flesje. Geurpennen zijn langer houdbaar, wat praktisch kan zijn.
- Wissel de sets af: Gebruik de sets afwisselend. Dit houdt het interessant voor je brein en voorkomt gewenning.
Veiligheid en omgaan met reukverlies
Reukverlies is niet alleen vervelend, het kan ook gevaarlijk zijn. Je ruikt geen rook of gas meer.
Daarom is het essentieel om je huis goed te beveiligen met rook- en gasmelders. Zorg dat ze werken en laat ze regelmatig controleren. Dit is een advies van de Anosmie Vereniging, een expertisecentrum voor reukverlies.
Ook het eten kan anders gaan smaken. De smaakbeleving neemt af.
Een tip is om te experimenteren met textuur en kruiden. Eet aanbakken of gebruik kruiden zoals gember en chili om de smaakpapillen te prikkelen.
Let wel op met zoutgebruik; probeer dit niet te compenseren. En het allerbelangrijkste: bij aanhoudend reukverlies, raadpleeg altijd je huisarts of een KNO-arts. Zoek je naar manieren om spelenderwijs te rekenen met concrete hoeveelheden? Zij kunnen je doorverwijzen voor gerichte hulp.
Wil je aan de slag? Etherische oliën zijn in Nederland te koop bij tuincentra en Holland & Barrett.
Voor gespecialiseerde reuktrainingsets kun je kijken bij webshops als KNO-winkel.nl en smelltest.eu. Zo vind je alles wat je nodig hebt om te beginnen met deze zintuiglijke reis.