De veiligheid van magnetisch speelgoed: Waar moet je op letten?
Je kent het wel: je bent op zoek naar nieuw speelgoed voor de groep.
Iets dat de fantasie prikkelt, waarmee kinderen echt even aan de slag kunnen. Magnetisch speelgoed lijkt dan een perfecte keuze. Eindeloos bouwen, stapelen en ontdekken. Maar terwijl je de doos openscheurt, spoken er ook vragen door je hoofd.
Is dit wel veilig? Vooral voor de allerkleinsten onder ons?
Het antwoord is soms ingewikkelder dan je denkt, en het gaat verder dan alleen of het speelgoed heel blijft na een val.
Veiligheid is de basis van alles wat we in de kinderopvang doen. Het gaat niet alleen om een zacht tapijt of een hoekje zonder scherpe randjes. Het gaat ook om de materialen die we aanbieden.
Speelgoed moet niet alleen leuk zijn, het moet vooral veilig zijn. En bij magnetisch speelgoed komt er net even wat meer kijken bij dat woordje ‘veilig’.
Magnetisch speelgoed
Magnetisch speelgoed is er in alle soorten en maten. Denk aan de bekende magneetjes in allerlei kleuren en maten, waarmee kinderen prachtige figuren en bouwwerken in elkaar draaien. Of magneetjes die verwerkt zitten in stof of in houten blokken.
Het is super populair in groepen van de kinderopvang, juist omdat het zo veel mogelijkheden biedt voor bouwen en construeren.
Een van de meest bekende merken is Pixio, die je vaak in kleine blokjes ziet. Dan heb je ook nog Magformers of Magna-Tiles, die werken met platte vormen.
De prijzen variëren enorm. Voor een kleine set van een budgetmerk betaal je al snel €15,- tot €20,-. Voor een grote set van een A-merk, zoals een uitgebreide set Magformers, ben je makkelijk €80,- tot €150,- kwijt.
Het is een investering, maar een die de ontwikkeling enorm kan stimuleren.
Waarom is het zo interessant voor de pedagogische praktijk? Omdat het kinderen uitdaagt op zoveel vlakken. Ze ontwikkelen ruimtelijk inzicht, fijne motoriek en probleemoplossend vermogen. Als pedagogisch medewerker zie je kinderen samenwerken om een toren te bouwen die niet omvalt.
Ze leren over evenwicht, magnetische polen (noord en zuid) en ze oefenen met concentratie. Het is een mooi materiaal om aan te sluiten bij de behoefte van kinderen om de wereld te ontdekken.
Risico’s van inslikken
Toch zit er, zoals bij veel dingen, een keerzijde aan. De veiligheidsrisico’s zijn reëel en vragen om extra aandacht.
Hier komen we bij het belangrijkste en meest serieuze punt. Het gevaar schuilt in de losse magneten. Wanneer een kind per ongeluk een klein magneetje inslikt, is dat op zichzelf al vervelend.
Maar het echte gevaar ontstaat wanneer er twee of meer magneten worden doorgeslikt. Die magneten zoeken elkaar in het lichaam. Ze klemmen zich vast aan elkaar, met name in de darmen.
Dit kan leiden tot ernstige beschadigingen, zoals een gat in de darmwand (darmperforatie).
Dit is een medische noodsituatie die directe chirurgische ingreep vereist. Deze risico’s zijn zo serieus dat instanties zoals Gezondheid.be en Consument en Veiligheid een duidelijk signaal afgeven: magnetisch speelgoed is niet geschikt voor kinderen onder de drie jaar.
De reden is simpel: jonge kinderen stoppen alles in hun mond. Ze ontdekken de wereld op die manier. Ze kunnen nog niet inschatten dat iets wat klein is en in hun mond past, gevaarlijk is om door te slikken.
Zelfs als de magneten stevig verankerd zitten, is het risico aanwezig dat ze losraken.
Een klein barstje of een slijtageplek kan genoeg zijn.
Veilig speelgoed kopen: waarop letten?
Goed, hoe zorg je er nu voor dat je veilig speelgoed in huis haalt voor de opvang?
Het begint allemaal bij de aanschaf. De verleiding is groot om online op een goedkope site te kijken, maar dat is vaak een risico. Zorg dat je weet wat je koopt en waar je het koopt.
Het gaat hier niet alleen om het voorkomen van ongelukken, maar ook om het garanderen van de algemene kwaliteit en veiligheid van het materiaal. Een kinderdagverblijf heeft een zorgplicht.
Je wilt kunnen uitleggen waarom je voor een bepaald merk of product hebt gekozen.
CE-markering en regelgeving
Dat betekent dat je als professional een onderbouwde keuze maakt. Dat begint bij de wet- en regelgeving kennen en weten hoe je die toepast in de praktijk. We zetten de belangrijkste aandachtspunten op een rij. De CE-markering is het eerste waar je naar moet zoeken.
Dit is een verplichte markering in de Europese Unie. Het geeft aan dat de fabrikant beweert dat het product voldoet aan de Europese veiligheidseisen.
Je vindt het symbooltje (een CE in een cirkel) meestal op de verpakking of op het product zelf. Zonder deze markering mag speelgoed in de EU niet verkocht worden. Dus, als je een set magneetjes ziet liggen zonder CE-markering, loop je door.
Echter, en dit is super belangrijk: de CE-markering is geen garantie voor 100% veiligheid.
Het is een zelfverklaring van de fabrikant. Het betekent niet dat er iemand van tevoren het speelgoed heeft getest. Er bestaan ook vervalsingen van het CE-keurmerk.
Ftalaten en chemische stoffen
Koop dus alleen bij betrouwbare webshops. Let erop dat de webshop binnen de EU is gevestigd.
Een webshop buiten de EU hoeft zich niet aan onze strenge Europese regels te houden. Als je iets bestelt vanaf een site uit Azië, wees je er dan van bewust dat de veiligheidsnormen daar vaak lager liggen. Je haalt dan potentieel onveilig speelgoed in huis.
Veiligheid gaat niet alleen over verstikkingsgevaar of inslikken. Het gaat ook over chemicaliën.
In speelgoed, vooral in zacht plastic (PVC), kunnen weekmakers worden gebruikt om het materiaal soepel te maken. Terwijl je houten speelgoed hygiënisch reinigt, is het goed om ook op deze stoffen te letten.
Deze weekmakers heten ftalaten. Het is al jaren bekend dat deze stoffen schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid, met name voor de ontwikkeling van kinderen. Daarom mogen ftalaten volgens de Europese wetgeving niet voorkomen in speelgoed. Gelukkig is het makkelijk om hierop te controleren, net zoals je alert moet zijn op de gevaren van giftige verf in goedkoop Chinees speelgoed.
Op de verpakking van speelgoed dat aan de regels voldoet, staat vaak ‘ftalaatvrij’ vermeld. Als fabrikanten van speelgoed dit expliciet benoemen, laten ze zien dat ze bewust bezig zijn met gezond en veilig materiaalgebruik.
Verstikkingsgevaar: kleine onderdelen, ballen en zuignapjes
Als je twijfelt over de samenstelling, bijvoorbeeld bij een product dat erg chemisch ruikt, is het verstandig om het links te laten liggen. Kies voor materialen als hout en silicone, of speelgoed waarvan duidelijk is dat het vrij is van schadelijke stoffen. Naast het magneetrisico, is er het ‘standaard’ verstikkingsgevaar.
Dit geldt voor alle speelgoed, maar is extra relevant bij magnetisch speelgoed dat vaak bestaat uit kleine onderdelen.
De regels zijn hier heel strikt voor kinderen onder de drie jaar. De regel is simpel: kleine onderdelen zijn verboden voor kinderen onder de drie. Een onderdeel wordt als ‘klein’ gezien als het in alle richtingen kleiner is dan 3,17 cm.
Voor langwerpige onderdelen, zoals een staafje, geldt een maximum lengte van 5,71 cm.
Ook ballen en zuignapjes moeten een minimale doorsnede hebben van 4,45 cm om verstikkingsgevaar te voorkomen. Als je een set magneten koopt, kijk dan kritisch naar de grootte van de losse stukjes. Zijn ze te klein?
Dan horen ze niet in de groep met peuters of dreumesen. Zelfs al staat er ‘vanaf 3 jaar’ op, in de praktijk kan een jonger kind er alsnog aan komen. Wees streng voor jezelf.
Speelgoed met magneetjes gevaarlijk voor kleine kinderen
We kunnen het niet genoeg herhalen: houd magneetspeelgoed buiten bereik van kinderen onder de drie jaar.
Dit is het advies vanuit de instanties die zich bezighouden met kinderveiligheid, zoals Consument en Veiligheid. Het is een harde leeftijdsgrens.
Natuurlijk, je hebt altijd ouders die zeggen: “Mijn kind is heel verstandig en doet dat niet.” Maar het ongeluk zit in een klein hoekje. Een kind kan een magneetje per ongeluk van de grond rapen terwijl je even niet kijkt. Of een ouder kind kan een magneetje laten vallen dat de peuter oppakt. De gevolgen van inslikken zijn zo ernstig dat je geen risico wilt nemen.
Dus, wat betekent dit in de praktijk van een kinderdagverblijf of buitenschoolse opvang?
Het betekent dat je magnetisch speelgoed alleen aanbiedt in groepen waar kinderen drie jaar of ouder zijn. In de peutergroep of bij de allerkleinsten, laat je dit speelgoed links liggen. Kies daar voor groter bouwmateriaal, zoals grote blokken of stof.
Als je het wel aanbiedt bij de driejarigen en ouder, zorg dan dat je de set goed in de gaten houdt. Tel aan het einde van de dag alle onderdelen na.
Voorkomen is beter dan genezen. Naast de leeftijdsgrens is het zaak om regelmatig het speelgoed te controleren op defecten.
Voordat je het aanschaft, en ook regelmatig als het in gebruik is. Controleer of de magneten stevig verankerd zitten. Zitten er scheurtjes in het plastic of het hout?
Zijn de magneten losgeraakt? Gooi het speelgoed direct weg als je beschadigingen ziet.
Een kapotte set is niet veilig. Je kunt niet verwachten dat kinderen dit zelf signaleren.
De verantwoordelijkheid ligt bij de volwassene die het materiaal aanbiedt. En tot slot, communicatie.
Zowel naar collega’s als naar ouders. Zorg dat iedereen in het team op de hoogte is van de regels rondom magnetisch speelgoed. Leg aan ouders uit waarom je sommige materialen wel en niet aanbiedt. Veel ouders zijn je dankbaar voor deze duidelijkheid.
Ze weten dat je nadenkt over wat je aanbiedt en waarom. Zo werken we samen aan een veilige omgeving waarin kinderen optimaal kunnen ontdekken en groeien, zonder onnodige risico’s.