Hoe leer je kinderen op de BSO zelfstandig problemen oplossen?

Redactie Ozowiezo

Redactie

Stel je voor: een groep kinderen op de BSO die een megagrote bouwwerkplaats van dozen en tape hebben gecreëerd.

Plotseling roept er iemand: "Hij stort in!" In plaats van dat jij als pedagogisch medewerker direct bijspringt, blijf je op afstand. Je ziet hoe twee kinderen eerst ruzie krijgen over wie de schuldige is, daarna bedenken ze samen een nieuwe constructie met extra steunpunten.

Dit is precies waar het om draait: kinderen leren om zelf problemen op te lossen. Geen stress, maar een vaardigheid voor het leven. In de hectiek van de BSO is het soms verleidelijk om snel even te helpen. Toch is het essentieel om kinderen die ruimte te geven.

Het geeft ze zelfvertrouwen en leert ze dat ze capabel zijn. We duiken in praktische stappen, gewoon vanuit de praktijk van alledag.

Samenwerken en conflicten oplossen op de BSO

Samenwerken is de basis voor het oplossen van problemen. Kinderen leren dit niet vanzelf; ze hebben ervaringen nodig.

Op de BSO is er gelukkig alle ruimte voor. Het draait om veiligheid, vertrouwen en ruimte voor eigen initiatief. Denk aan de principes van Reggio Emilia: kinderen als competente wezens met hun eigen ideeën. Jij bent de begeleider, niet de oplosser.

Door activiteiten te ontwerpen waarbij ze elkaar echt nodig hebben, ontstaat er vanzelf samenwerking. Plan activiteiten die niet in hun eentje te doen zijn.

Geef kinderen de kans om samen te werken

Huttenbouwen is hier een klassieker. Geef ze 10 grote dozen, 20 meter tape en een missie: bouw een dorp voor alle knuffels.

Zorg dat er materialen tekort zijn, zodat ze moeten delen. Een teamspel als 'De Brandweer Reddingsmissie' werkt ook goed. Verdeel de groep in teams van 3 kinderen; één moet de ladder vasthouden, één de slang dragen en één de pop redden.

De taakverdeling is cruciaal. Bied materiaal aan dat ze samen moeten bedienen, zoals een waterpomp of een grote treinbaan die alleen werkt als alle wissels goed staan.

Benadruk het belang van luisteren naar elkaar en het tonen van empathie

Geef ze minimaal 20 minuten de tijd om te starten zonder jouw tussenkomst. Een conflict ontstaat vaak omdat kinderen niet gehoord voelen. Leer ze om echt te luisteren.

Gebruik de 'ik-voel' zin. "Ik voel me boos omdat..." Vraag ze: "Wat denk je dat de ander voelt?" Geef ze de ruimte om vragen te stellen aan elkaar.

"Waarom wil je dat niet?" Zorg dat er een rustig hoekje is, ver van de drukte, waar ze even kunnen zitten. Een kussentje op de grond kan al een veilige plek markeren.

Help kinderen om conflicten op te lossen

Moedig aan om elkaar aan te kijken. Een simpele oefening: laat ze om de beurt vertellen wat er gebeurde, zonder onderbroken te worden.

De ander mag daarna herhalen wat hij/zij gehoord heeft. Dit duurt vaak maar 2 minuten, maar het effect is groot. Spring niet te snel in. Dit is een veelgemaakte fout.

Wacht tot de emoties wat zijn gezakt (ongeveer 1-2 minuten). Stel vragen in plaats van oplossingen te geven.

Leer kinderen om positieve feedback te geven

"Wat is er aan de hand?" "Wat probeer je te bereiken?" "Wat zou een oplossing kunnen zijn die jullie allebei oké vinden?" Leer ze compromissen sluiten.

"Jij mag nu met de pop spelen, maar straks gaat het naar hem." Geef ze de regie: "Jullie mogen zelf kiezen wie als eerste gaat, zolang het eerlijk voelt." Als het echt niet lukt, pas dan de methode van 'hulp vragen' toe: vraag of ze jouw hulp willen, en bedenk samen een plan. Positieve feedback gaat over inzet, niet over resultaat. Zeg niet "Wat een mooie toren", maar "Ik zie dat je heel hard hebt gewerkt om die toren stabiel te maken, zelfs nadat hij omviel." Geef complimenten over speciek gedrag: "Ik waardeer het dat je hebt gewacht tot de ander uitgesproken was." Oefen dit door na een activiteit te vragen: "Wat vond jij goed gaan bij de ander?" Zorg dat dit kort is, maximaal 1 minuut per kind.

Een complimenten-stoel kan een leuke visuele tool zijn; het kind dat erop zit krijgt complimenten van de groep. Hulp vragen is een teken van kracht, niet van zwakte.

Moedig kinderen aan om elkaar te helpen

Leer ze de zin: "Kun je me helpen met..." Creëer een cultuur waarin hulp normaal is. Bij het knutselen: "Ik zie dat je moeite hebt met dat knoopje vastmaken. Vraag je even aan een maatje?" Beloon hulpgedrag direct.

"Fijn dat je hebt geholpen, dat scheelde de ander een hoop tijd." Zorg voor een mix van activiteiten waarbij kinderen elkaars expertise kunnen gebruiken.

Bijvoorbeeld: de ene kan goed knippen, de ander kan goed plakken. Ze moeten elkaar dus vinden.

Maak gebruik van rollenspellen

Oefenen zonder risico. Dat is het voordeel van rollenspellen.

Gebruik poppen of knuffels om scenario's na te spelen. "Kijk, deze twee willen allebei de auto hebben. Hoe lossen ze dat op?" Laat de kinderen zelf de poppen laten praten. Dit werkt vaak beter dan praten over henzelf.

Een ander voorbeeld: "Deze pop is boos omdat hij is buitengesloten." Geef ze 5 minuten de tijd om een oplossing te bedenken. Dit kan met kleine groepjes van 3-4 kinderen.

Organiseer activiteiten waarbij kinderen worden uitgedaagd om samen te werken

Je hoeft geen heel script te schrijven; een simpele situatie volstaat. Denk aan 'De Grote Opdracht'.

Geef een groep van 5 kinderen de taak om een parcours te bouwen met stoelen, touw en pionnen dat iedereen blindelings (met een blinddoek van €2,99 bij de Hema) kan afleggen. Of een kookactiviteit: bak 12 pannenkoeken voor de hele groep. Verdeel taken: wie bakt, wie snijdt fruit, wie dekt de tafel?

Dit soort activiteiten vereist planning en overleg. Zorg dat je materialen klaarzet die ze zelf moeten verdelen, zoals 12 pannenkoeken en 4 pannen. De tijd indicatie is hier belangrijk: plan minimaal 45 minuten.

Zo bouwt je kind zelfvertrouwen op!

Zelfvertrouwen is de motor achter zelfstandig probleemoplossen. Als een kind gelooft in zijn eigen kunnen, durft hij het aan om problemen het hoofd te bieden.

Dit bouw je niet op in één dag, maar door kleine dagelijkse momenten. Op de BSO zie je kinderen in een veilige omgeving oefenen.

Het gaat erom dat ze leren dat ze ertoe doen en dat hun inzet telt. Dit is de basis van de pedagogische aanpak.

1. Geef complimenten

Complimenten zijn brandstof. Maar let op: geef ze op de juiste manier.

Richt je op de moeite die het kind heeft gedaan, niet op het eindproduct.

"Wat een prachtige tekening" is minder effectief dan "Ik zie dat je veel geduld hebt gehad om al die details in te kleuren." Wees specifiek. "Ik waardeer het dat je bent doorgegaan toen het moeilijk werd." Doe dit meteen na de actie. Het kind associeert het direct met zijn gedrag. Een compliment hoeft niet groot te zijn; een glimlach en een specifieke zin werken al.

2. Stimuleer zelfstandigheid

Laat ze het zelf doen. Zelfs als het langzamer gaat.

Als een kind vraagt: "Kan je mijn veters strikken?", vraag dan: "Wat denk je dat je zelf kunt proberen?" Dit werkt met alles: van knutselen tot ruzies oplossen. Gebruik het boek 'Coco kan het' van Loes Riphagen als inspiratie. Coco probeert van alles, soms mislukt het, maar hij blijft proberen.

Geef kinderen op de BSO een 'Coco-moment': een moment waarop ze iets nieuws zelf mogen proberen, bijvoorbeeld tijdens een Montessori-verantwoord BSO uitstapje zonder hulp.

Zorg voor materiaal dat hen uitdaagt, maar niet frustrerend is. Bijvoorbeeld een knutselpakket dat net iets moeilijker is dan ze gewend zijn. Geef ze de tijd: wacht minimaal 3 minuten voordat je ingrijpt.

3. Van proberen kun je leren

Fouten maken mag, het is nodig. In de pedagogiek van Reggio Emilia is de 'fout' een leermoment.

Zeg niet: "Oh, wat jammer." Zeg: "Wat gebeurde er? Waarom stortte het in?

Wat kunnen we anders proberen?" Dit verandert de mindset van een kind. Ze leren dat een mislukking geen einde is, maar een stap verder. Zorg dat de BSO-ruimte een plek is waar morsen mag en dingen kapotgaan (binnen redelijke grenzen). Een kapotte knutsel is geen straf, maar een reden om te analyseren en te kijken hoe je omgaat met conflicten tussen kinderen op de BSO.

4. Je kunt niet overal goed in zijn

Acceptatie van eigen beperkingen is ook zelfvertrouwen. Kinderen hoeven niet alles perfect te kunnen. Op de BSO zie je kinderen die supergoed zijn in voetbal, maar niet kunnen knutselen. Of andersom.

Leer ze dat dit oké is. "Jij bent heel goed in het verzinnen van verhalen, en de ander is goed in bouwen.

Samen kunnen jullie iets heel cools maken." Dit helpt bij het zoeken van hulp. Als ze weten dat ze niet overal in hoeven te excelleren, durven ze eerder te vragen: "Kun jij dit even doen? Dat kan jij beter."

6. Geef het goede voorbeeld

Kinderen kijken naar jou. Als jij gefrustreerd raakt omdat de stiften niet werken, leren ze dat.

Blijf zelf rustig als er iets misgaat. Laat ze zien hoe jij een probleem oplost. "Oeps, de verf is op.

Ik baal hier even van. Maar ik ga gewoon kijken of we waterverf kunnen gebruiken." Of: "Ik zie dat er ruzie is over de bal.

Ik stel voor dat we even gaan zitten en bedenken hoe we dit oplossen." Wees transparant over je eigen denkproces. Je hoeft niet perfect te zijn; je laat zien dat je nadenkt en probeert.

7. Boekentips over zelfvertrouwen

Boeken zijn een geweldige tool op de BSO, net als mediawijsheid op een Montessori BSO stimuleren. Naast 'Coco kan het' van Loes Riphagen, zijn er andere aanraders die passen bij de doelgroep 4-12 jaar.

Denk aan 'De waanzinnige boomhut' van Andy Griffiths: een verhaal over samen bouwen en problemen oplossen (al is het fictief, het stimuleert de fantasie). 'Gronk' van Paul van Loon is ook leuk; het gaat over een monster dat de wereld ontdekt. Voor de allerkleinsten (4-6) is 'Dikkertje Dap' van Abel Grimmelikhuizen een klassieker over moed en zelfvertrouwen. Zorg dat je een hoekje hebt met 5-10 van deze boeken. Lees ze voor en praat erover na: "Hoe zou jij dat oplossen?"

Stap-voor-stap handleiding: Het 'Coco-traject' opzetten

Wil je dit concreet toepassen? Hier is een stappenplan om het aan te leren.

1. Week 1, Stap 1: Introductie (15 minuten). Lees 'Coco kan het' voor. Vraag: "Wanneer ben jij trots op jezelf?" Leg uit dat proberen belangrijk is.
2. Week 1, Stap 2: Oefenen met bouwen (30 minuten). Geef groepjes van 3 kinderen een bouwopdracht (bijv. een brug van 20 cm breed). Zeg: "Ik help niet, tenzij jullie het echt vragen." Laat ze stukgaan en opnieuw beginnen.
3. Week 2, Stap 3: Rollenspel conflicts (20 minuten). Gebruik poppen. Speel een ruzie na. Laat de kinderen de poppen laten praten. Oefen de zin: "Ik voel me..."
4. Week 2, Stap 4: Hulp vragen (15 minuten). Oefen specifiek het vragen om hulp. "Vraag nu eens aan een maatje om te helpen." Beloon dit direct.
5. Week 3, Stap 5: De Grote Opdracht (45 minuten). Organiseer een activiteit zoals het koken van pannenkoeken of het bouwen van een parcours. Zorg voor takenverdeling.
6. Week 3, Stap 6: Reflectie (10 minuten). Praat na. "Wat ging er mis? Hoe heb je het opgelost?" Geef specifieke complimenten.
7. Week 4, Stap 7: Zelfstandig toepassen. Los een conflict op zonder tussenkomst. Blijf op afstand. Observeer.

Dit duurt ongeveer 4 weken, met 2 activiteiten per week. Je hebt nodig: het boek 'Coco kan het', materialen voor bouwen (bijv. blokken van €15,- per set), en materialen voor conflicten (poppen, knuffels).

Veelgemaakte fouten hierbij: te snel helpen bij stap 2, of vergeten om de complimenten te geven bij stap 6. Pas op dat je niet te streng bent; het is oefenen.

Verificatie-checklist: Lukt het?

Gebruik deze checklist om te kijken of de kinderen echt leren zelfstandig problemen op te lossen.

• Zien we kinderen zonder jouw hulp ruzie oplossen?
• Vragen kinderen elkaar om hulp in plaats van direct naar jou te rennen?
• Gebruiken kinderen de 'ik-voel' zin?
• Zien we kinderen doorgaan na een mislukking (Coco-gedrag)?
• Geef jij complimenten over inzet in plaats van resultaat?
• Zijn er minder escalaties die jouw tussenkomst vereisen?
• Kunnen kinderen uitleggen wat er misging en hoe ze het hebben opgelost?

Vink het af na elke week. Als je 5 van de 7 kunt afvinken, ben je op de goede weg. Blijf oefenen, want het is een vaardigheid die groeit.